KLİNİK ARAŞTIRMALARDA MEYDANA GELEN ADVERS OLAY/REAKSİYON
RAPORLARININ TOPLANMASI, DOĞRULANMASI VE SUNULMASINA
İLİŞKİN KILAVUZ
1. Giriş
Bu kılavuz, klinik araştırmalar sırasında ortaya çıkan advers olay/reaksiyon raporlarının;
toplanması, doğrulanması, sunulması ve kodların kırılması yöntemleri ile ilgilidir.
Araştırmacı, destekleyiciye protokol veya araştırma broşüründe olmayan tüm ciddi
advers olayları hemen bildirmelidir. Protokolde güvenlilik değerlendirmesinde kritik olarak
belirlenen advers olaylar ve/veya anormal laboratuar bulguları, protokolde belirtilen süre
içerisinde destekleyiciye bildirilmelidir.
Araştırmacı, talep edilen herhangi bir bilgiyi (özellikle gönüllünün ölümü halinde)
Bakanlığa, Etik Kurula ve destekleyiciye sunmak zorundadır.
Destekleyici, tüm advers olayların ayrıntılı kayıtlarını tutmalı ve talep edildiğinde bu
kayıtları sunmalıdır.
Destekleyici, şüphelenilen beklenmeyen ciddi advers reaksiyonlar hakkındaki tüm
bilgilerin kaydedilmesini; Bakanlığa ve Etik Kurula belirtilen süreler içerisinde
bildirilmesini sağlamalıdır; bu konuda araştırmacıyı bilgilendirmelidir.
2. Kapsam
Bu kılavuz, ülkemizde yürütülen klinik araştırmalar için geçerli olup, klinik araştırmalarda
meydana gelen advers olay/reaksiyon raporlarının toplanması, doğrulanması, sunulması ve
kod kırılma yöntemleri hakkındadır. Ayrıca araştırmalardaki tüm tarafların sorumlulukları
açıklanmaktadır.
3. Tanımlar
Klinik Araştırmalar Hakkında Yönetmelik ve İyi Klinik Uygulamaları Kılavuzunda
belirtilen tanımlar geçerlidir.
4. Sorumluluklar
Araştırmacının Sorumlulukları
Advers Olay (AO) bildirimi ile ilgili araştırmacı sorumlulukları ilgili mevzuatta
açıklanmaktadır.
Destekleyicinin Sorumlulukları
4.2.1. Genel Konular
Destekleyici, araştırma ürününe/ürünlerine ilişkin güvenlilik değerlendirmesinden
sorumludur.
Destekleyici; ilgili bütün araştırmacıları, Etik Kurulu ve Bakanlığı Klinik Araştırmalar
Hakkında Yönetmelikte belirtilen hükümlere uygun olarak; gönüllü sağlığını olumsuz
etkileyebilecek, araştırmanın yürütülmesini etkileyebilecek veya Bakanlığın araştırmanın
devamına ilişkin iznini değiştirebilecek durumlarda hemen bilgilendirmekten sorumludur.
Destekleyici; vakaya ait dokümantasyon, veri toplama, validasyon, değerlendirme,
arşivleme ve raporlamayla ilgili her aşamada gerekli kalite standartlarını sağlayacak
sistemleri ve yazılı standart çalışma yöntemlerini düzenlemekten sorumludur.
2/12
4.2.2 Advers Olayların Raporlanması ve Değerlendirilmesi
Vaka raporunun işlenişi; her vakadaki verinin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve özel olarak
ele alınması gereken uyarıların tespiti edilmesi ve işlenmesi ile diğer tüm vakaların
incelenmesini kapsar.
Her advers olay araştırmacı tarafından değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme; advers
olayın ciddiyeti ve diğer eşlik eden tedaviler ile araştırma ürünü/ürünleri arasındaki
nedensellik değerlendirmesini içermelidir.
Destekleyici, araştırmacının/araştırmacıların kendisine rapor ettiği bütün AO'ların
ayrıntılı kayıtlarını tutmalıdır ve AO’nın ciddiyetini, nedenselliğini ve beklenip
beklenmediğini değerlendirmelidir.
Destekleyici, Bakanlık ve/veya Etik Kurul talep ettiği taktirde ilgili
araştırmacı/araştırmacılar tarafından kendisine rapor edilen bütün advers olayların ayrıntılı
kayıtlarını sunmalıdır.
4.2.3 Ciddiyet Değerlendirmesi
Ciddiyet Ek-1'de verilen yorumlar dikkate alınmak suretiyle ilgili mevzuata uygun olarak
belirlenmelidir.
4.2.4 Nedensellik Değerlendirmesi
Nedensellik, Ek-1'de verilen yorumlar dikkate alınmak suretiyle ilgili mevzuata uygun
olarak belirlenmelidir.
Gerek araştırmacı gerek destekleyici tarafından "araştırma ürünüyle mantıklı nedensel
bir ilişki şüphesi taşıyor" şeklinde değerlendirilen bütün advers olaylar advers reaksiyon
olarak tanımlanmaktadır.
Araştırmacının yaptığı nedensellik değerlendirmesi, destekleyici tarafından
reddedilmemelidir. Eğer destekleyici, araştırmacının nedensellik değerlendirmesine
katılmazsa, hem araştırmacının hem de destekleyicinin görüşü bir raporla bildirilmedir.
4.2.5 Beklenip Beklenmediği ile İlgili Değerlendirme
"Beklenmeyen advers reaksiyon" ifadesinin tanımı Klinik Araştırmalar Hakkında
Yönetmelikte verilmiştir.
Advers reaksiyon doğası, ciddiyeti veya reaksiyon sonucu referans bilgi ile uyumlu
değilse “beklenmeyen” olarak değerlendirilmelidir.
Beklenip beklenilmediği referans belgeye göre değerlendirilmelidir: Referans belge;
 Ülkemizde ruhsatlı olmayan araştırma ürünü için Araştırma Broşürü,
 Ülkemizde ruhsatlı ürünler için Kısa Ürün Bilgisi’dir.
Referans belge araştırma protokolünde belirtilmiş olmalı ve başvuru dosyasında
bulunmalıdır.
4.2.6 Gönüllülere İlişkin Veri Koruması
Gizlilik standartları her zaman korunmalı ve veri korumasıyla ilgili mevzuata uyulmalıdır.
5. Ciddi Advers Reaksiyonların Rapor Edilmesi
Hızlandırılmış Raporlama Standartları
5.1.1. Neler Rapor Edilmeli?

5.1.1.1. Şüpheli Beklenmeyen Ciddi Advers Reaksiyonlar (SUSAR'lar):
Bir araştırma ürününe ait şüpheli beklenmeyen ciddi advers reaksiyonlar (SUSAR)
hızlandırılmış raporun konusudur. Araştırmanın destekleyicisi araştırma koordinatör
merkezini ve araştırmanın açık adını belirterek aşağıdaki durumlara göre SUSARları rapor
etmelidir;
a) İlgili araştırmada ortaya çıkan SUSAR’lar; İlgili araştırmada ortaya çıkan, araştırma
ürünü ve karşılaştırma ürünleriyle ilgili tüm şüpheli beklenmeyen ciddi advers reaksiyonlar
hızlandırılmış raporun konusudur.
b) İlgili araştırma dışında ortaya çıkan SUSAR’lar; Araştırma ürünüyle ilgili olarak aynı
destekleyicinin yürüttüğü gerek ülkemizdeki, gerek diğer ülkelerdeki başka araştırmalarda
ortaya çıkan SUSAR'lar, ülkemiz dışındaki spontan bildirimler, bilimsel bir yayında
tanımlanmış olan SUSAR'lar veya destekleyiciye bir başka düzenleyici makam tarafından
aktarılmış olan SUSAR'lar.
5.1.1.2. Hızlandırılmış Rapor Gerektiren Diğer Ürün Güvenliliği Konuları
Araştırma ürününün mevcut fayda-risk değerlendirmesini değiştirebilecek veya araştırma
ürününün uygulanmasında veya baştan sona araştırmanın yürütülmesinde değişiklik
yapmayı gerektirebilecek güvenlilik konuları da hızlandırılmış raporu gerektirir. Örneğin:
a) Klinik açıdan önemli olarak değerlendirilmiş, beklenen ciddi advers reaksiyon görülme
sıklığında artış,
b) Gönüllünün klinik araştırmayı tamamlamasından sonra ortaya çıkan ve araştırmacının
destekleyiciye rapor ettiği çalışma sonrası SUSAR'lar,
c) Araştırmanın yürütülmesine veya araştırma ürününün geliştirilmesine bağlı gelişen ve
gönüllü güvenliğini etkileme olasılığı olan yeni olaylar. Örneğin:
 Araştırma yöntemleri ile ilgili olabilecek ve araştırmanın yürütülüşünü
değiştirebilecek ciddi bir advers olay,
 Gönüllü popülasyonu için ciddi tehlikeye neden olması örneğin yaşamı tehdit
eden bir hastalığın tedavisinde kullanılan araştırma ürününde etkisizlik,
 Yeni tamamlanmış hayvan çalışmalarına ait majör güvenlilik bulgusunun olması,
(örneğin karsinojenesite),
 Aynı destekleyicinin başka bir ülkede de aynı araştırma ürünü ile yürüttüğü
araştırmalarda, araştırmanın durdurulması ya da askıya alınmasına neden olan
tüm güvenlilik bulguları
d) Varsa, gönüllülerin güvenliliği için geçerli olan Veri İzleme Komitesi önerileri.
5.1.2. Neler Rapor Edilmemeli?
Aşağıdaki durumlarda hızlandırılmış rapor genellikle gerekli değildir:
 Beklenen ciddi advers reaksiyonlar,
 Ciddi olmayan advers reaksiyonlar (beklenen ve beklenmeyen).
5.1.3. Kim Rapor Etmeli ve Kime Rapor Edilmelidir?
Destekleyici, araştırma ürününe ait güvenlilik bilgisini Bakanlığa ve Etik Kurula rapor
etmelidir.
Destekleyici, gönüllü güvenliğini olumsuz etkileyebilecek SUSAR'lar ile ilgili bilgiyi
ilgili tüm araştırmacılara bildirmelidir.
Araştırmacı, gönüllü güvenliğini etkileyebilecek SUSAR'lar ile ilgili bilgiyi
destekleyiciye bildirmelidir.
4/12
5.1.4. Aktif Karşılaştırma Ürünü veya Plasebo ile İlgili SUSAR'ların Düzenlenmesi
Plasebo ile ilgili advers olaylar, ciddi advers reaksiyon kriterlerini dolayısıyla hızlandırılmış
rapor kriterlerini genellikle karşılamazlar. Ancak, SUSAR'lar plasebo ile ilgili olduklarında
(örneğin bir eksipiyana bağlı reaksiyon), bu tür vakaların rapor edilmesi destekleyicinin
sorumluluğundadır.
5.1.5. Ne Zaman Rapor Edilmelidir?
5.1.5.1. Ölümcül veya Hayati Tehlike Taşıyan SUSAR'lar
Destekleyici, minimum hızlandırılmış rapor kriterlerine ilişkin ilk bilgiyi edindikten sonra
mümkün olduğunca hızlı, yedi günü geçmeyecek şekilde Bakanlık ve Etik Kurulu
bilgilendirmelidir.
Her vakada takip bilgisi araştırılmalı ve rapor mümkün olduğunca hızlı olarak
tamamlanmalıdır. Takip bilgisi ilave sekiz gün içerisinde Bakanlık ve Etik Kurula
iletilmelidir.
5.1.5.2. Ölümcül Olmayan ve Hayati Tehlike Taşımayan SUSAR'lar
Destekleyici, bölüm 5.1.1.2'de belirtilen diğer bütün SUSAR'ları ve güvenlilik konularını
minimum hızlandırılmış rapor kriterleriyle ilgili ilk bilgiye sahip olduktan sonra 15 günü
geçmeyecek şekilde mümkün olduğunca hızlı Bakanlık ve Etik Kurula bildirmelidir. İlave
takip bilgisi de mümkün olduğunca hızlı bildirilmelidir.
5.1.6. Nasıl Rapor Edilmelidir?
5.1.6.1. İlk Hızlandırılmış SUSAR Raporlamasına İlişkin Minimum Kriterler
Bir advers reaksiyon raporunun son tanımı ve değerlendirilmesi ile ilgili bilgi, raporlama
için gerekli zaman içerisinde toparlanamamış olabilir. İlgili mevzuat nedeniyle ilk
hızlandırılmış raporlar aşağıda verilen minimum kriterler karşılanır karşılanmaz, belirtilen
süreler içerisinde bildirilmelidir:
- Şüpheli araştırma ürünü,
- Tanımlanabilir bir gönüllü (örneğin. gönüllü kod numarası),
- Makul, şüpheli bir nedensel ilişkinin görüldüğü, ciddi ve beklenmeyen şeklinde
değerlendirilen advers olay
- Tanımlanabilir bir rapor kaynağı,
- Varsa araştırma protokol numarası ve/veya EudraCT numarası
5.1.6.2. SUSAR'ların Takip Raporları
İlk rapor sırasında eksik bilgi söz konusu ise, yeterli bir nedensellik analizi için gerekli
bütün bilgiler raporu yazandan istenmeli veya diğer kaynaklardan edinilmelidir. Destekleyici
daha fazla bilgiyi, kendisine ulaştıktan sonra takip raporları şeklinde rapor etmelidir.
Bazı durumlarda, belli bir reaksiyonun uzun vadeli sonucunun takibini yürütmek uygun
olabilir.
5.1.6.3. SUSAR Raporlarının Formatı
Etik Kurula ve Bakanlığa yapılacak olan SUSAR'ların hızlandırılmış raporu için tercih
edilen yöntem faks ile veya yazılı raporlama şeklinde olmalıdır.

CIOMS-I (Council for International Organizations of Medical Sciences) formu,
hızlandırılmış advers reaksiyonlar raporu için standart bir formdur. Bununla birlikte
araştırma başvurusunda belirtilmek suretiyle diğer formlar da kullanılabilir, ancak Ek-2'de
belirtilen temel bilgi/veriler raporda yer almalıdır.
5.1.6.4. Etik Kurul Nasıl Bilgilendirilmelidir?
a) Diğer ülkelerde ortaya çıkan bütün SUSAR'lar, destekleyicinin önemli ana konuları
vurgulayan kısa bir raporu ile birlikte sıralı liste şeklinde ve en az altı ayda bir, rapor
halinde Etik Kurula ve Bakanlığa sunulmalıdır.
b) Gönüllü riskini artıran her türlü değişiklik ve gönüllünün güvenliğini veya
çalışmanın yürütülüşünü olumsuz yönde etkileyebilecek her türlü yeni durum, on beş
günü geçmeyecek şekilde mümkün olduğunca hızlı bir şekilde Etik Kurula ve
Bakanlığa sunulmalıdır.
5.1.7. SUSAR'ların Belirlenmesi ile Takip Raporları ve Tekrarlayan Raporlar
Her SUSAR raporunda (ilk rapor ve takip raporu), raporun aynı (tekrarlayan/dublicate)
olduğunun anlaşılmasını sağlayacak bilgi bulunmalıdır. Gönüllünün kodu, SUSAR'ların
sayısı ve meydana geldiği zaman ne olursa olsun aynı araştırma için tek olmalıdır. Eğer çift
raporlar destekleyici tarafından fark edilirse, Bakanlık ve Etik Kurul uygun şekilde
bilgilendirilmelidir.
5.1.8. Kör/Maskelenmiş Çalışmalarda Advers Reaksiyonların/Olayların
Bildirimlerinin Düzenlenmesi
Çalışmanın sonuç analizinden önce tüm hastalar için körlüğün korunması istenilen
durumdur. Ancak ciddi bir advers olay, beklenmeyen ciddi advers reaksiyon olabilir ya da
hızlandırılmış olarak raporlanması gerekebilir, bu durumda sadece o hasta için körlük
araştırmacı tarafından kaldırmamış olsa bile destekleyici tarafından kaldırılabilir. Eğer
mümkünse ve uygunsa, çalışma tamamlandığında veri analizi yapacak ve sonuçları
değerlendirecek olan personelin körlüğü korunmalıdır. Araştırmacı tarafından tek bir
gönüllünün körlüğünün kırılması gönüllü güvenliği ile ilgili ise yapılabilir.
Kör/maskelenmiş bir çalışmada, advers olayın ciddiyeti, beklenip beklenmediği ve
nedensellik ilişkisi araştırılan ürünün söz konusu reaksiyona neden olduğu varsayılarak
değerlendirilmelidir. Eğer olay SUSAR kriterlerine uyuyorsa, körleme kaldırılmalıdır ve
aşağıdaki üç olasılıktan biri uygulanmalıdır:
a) Eğer gönüllüye uygulanan ürün, o araştırmada kullanılan araştırma ürünü ise, Etik
Kurula ve Bakanlığa SUSAR olarak rapor edilmelidir.
b) Eğer gönüllüye uygulanan ürün, ruhsatlı karşılaştırma ürünü ise, advers reaksiyon kısa
ürün bilgisine göre beklenip beklenmediği yönünde tekrar değerlendirilmelidir. Eğer
beklenmeyen advers reaksiyon ise, SUSAR olarak rapor edilmelidir, beklenen advers
reaksiyon ise hızlandırılmış rapor olarak rapor edilmemelidir.
c) Plasebo ile ilişkili olaylar ciddi advers reaksiyon kriterlerini ve dolayısıyla
hızlandırılmış raporlamayı karşılamazlar. Ancak, körleme kırılması sonrasında plaseboyla
ilişkili olan SUSARların raporlanması destekleyicinin sorumluluğu altındadır.
5.1.9. Yüksek Morbiditeli ve Yüksek Mortaliteli Hastalık Çalışmalarında Advers
Reaksiyonların/Olay Bildirimlerinin Düzenlenmesi
Yüksek morbiditeli ve/veya yüksek mortaliteli hastalık çalışmalarında, etkililik sonlanım
noktası veya ölüm hali advers reaksiyon olarak raporlanabilir ve körlüğün bozulması
çalışma bütünlüğünü tehlikeye sokabilir. Bu gibi durumlarda Bakanlığa önceden bilgi
6/12
vermek ve Bakanlık tarafından onaylanması koşuluyla, hastalıkla ilişkili kabul edilebilecek
ve körlüğün kırılması ya da hızlandırılmış raporun konusu olmayacağı kabul edilebilir. . Bu
tür advers reaksiyonları rapor etme yöntemleri protokolde açıkça tanımlanmalıdır.
Yüksek morbiditeli ve/veya mortaliteli hastalıklarla ilgili klinik araştırmalarda;
destekleyiciye, düzenli olarak inceleme yapmak ve sürmekte olan araştırmanın güvenlilik
verilerini incelemek, araştırmayı devam ettirip ettirmemek, değiştirip değiştirmemek veya
bitirip bitirmemek konularında tavsiyede bulunmak amacıyla Bağımsız Veri İzleme
Komitesi (BVİK) oluşturmaları önerilmektedir.
Bağımsız Veri İzleme Komitesi yapısı ve işleyişi protokolde tanımlanmış olmalıdır.
Bağımsız Veri İzleme Komitesi'nin görüşü ve tavsiyeleri, hızlandırılmış rapor halinde
destekleyici tarafından Bakanlığa ve Etik Kurula bildirilmelidir. Ancak aynı çalışmadaki
etkililik sonlanım noktası olmayan SUSARlar olması gerektiği şekilde rapor edilmelidir.
Yıllık Güvenlilik Raporları
Destekleyici, hızlandırılmış raporlara ilaveten araştırma boyunca yılda bir kere veya talep
üzerine, rapor dönemi boyunca ortaya çıkacak bütün mevcut yeni güvenlilik bilgilerini
Bakanlığa ve Etik Kurula güvenlilik raporu halinde vermelidir.
Destekleyicinin aynı araştırma ürünüyle birkaç araştırma yürütmesi durumunda, yıllık
güvenlilik raporu destekleyicinin gerçekleştirdiği bütün araştırmalardan ve mevcut bütün
verilerden elde edilen deneyime dayanarak araştırma ürününün fiili güvenlilik profilinin kısa
bir genel analizini içermelidir. Bu analiz Bakanlık ve Etik Kurul için aynı olmalıdır.
5.2.1. Araştırmanın Yıllık Güvenlilik Raporunun İçeriği
Yıllık güvenlilik raporu üç bölümden oluşmalıdır:
• Bölüm 1: İlgili araştırmada gönüllülerin güvenliliği ile ilgili bir rapor,
• Bölüm 2: İlgili araştırmada ortaya çıkan bütün şüpheli ciddi advers reaksiyonlar
(bütün SUSAR'lar dahil) ile ilgili bir sıralı liste,
• Bölüm 3: İlgili araştırmada ortaya çıkan şüphelenilen ciddi advers reaksiyonların
toplu özet cetveli.
Bölüm 1: Gönüllülerin güvenliliği ile ilgili rapor
Destekleyici, kendi görüşü ile birlikte ilgili klinik araştırmaya ilişkin kısa bir güvenlilik
analizi ve fayda-risk değerlendirmesi sunmalı; araştırma ürünüyle yapılan tedavilerin
güvenliliği ile ilişkili ve destekleyici tarafından bilinen bütün yeni (önceden araştırma
broşüründe yer almayan) bulguları tarif etmeli ve gönüllüler açısından bunların etkisini
değerlendiren bir analiz sunmalıdır. Veri İzleme Komitesi’nin görüş ve önerilerini de
raporuna eklemelidir.
Klinik araştırma popülasyonu için olası etkilerin analizi tamamlanmalı ve aynı zamanda
mevcut bütün güvenlilik verilerini dikkate alarak araştırma ürününün güvenlilik profili ve
gönüllü üzerindeki olası etkisi de analiz edilmelidir. Aşağıdaki hususlar dikkate alınmalıdır:
a) Tedavinin dozu ve süresi ile ilişkisi,
b) Etkinin geriye dönüşümlü olması,
c) Gönüllülerde önceden tanımlanmamış toksisite görülmesi,
ç)Toksisite görülme sıklığında artış,
d) Aşırı doz ve tedavisi,
e) Etkileşmeler veya diğer ilişkili risk faktörleri,
f) Yaşlılar, çocuklar veya herhangi bir başka risk grubu gibi özel popülasyonlarla ilgili
her türlü özel güvenlilik konusu,
g) Gebelik veya emzirme sırasında olumlu ve olumsuz deneyimler, ğ)
Kötüye kullanma,

h) Klinik araştırmanın tanısı ve araştırma ile ilişkilendirilebilecek riskler,
ı) Araştırma ürününün yetersiz kalitesi ile ilişkilendirilebilecek riskler.
Klinik olmayan araştırmalardan elde edilen sonuçlar ve gönüllülerin güvenliliğini
etkileme olasılığı olan araştırma ürünleriyle ilgili diğer deneyimler de raporda
değerlendirilmelidir.
Varsa, bulunan riskleri minimuma indirmek için geçmişte veya mevcut öne sürülen
önlemler de detaylandırılmalıdır. Protokolü, bilgilendirilmiş gönüllü olur formunu ve
araştırma broşürünü değiştirmenin veya güncellemenin gerekli olup olmadığına dair ayrıntılı
bir gerekçe verilmelidir. Bu rapor, protokol değişikliği talebi yerine geçmez.
Klinik araştırmanın risk-yarar değerlendirilmesi sonuç olarak değerlendirilmelidir.
Bölüm 2: Sıralı listeler
Yıllık rapor, çalışma sırasında rapor edilmiş bütün şüpheli ciddi advers reaksiyon raporlarına
ilişkin sıralı listeyi içermelidir.
Sıralı liste, anahtar bilgileri içerir, vakalara ilişkin tek tek detayları içermesi şart değildir.
Bir vaka için kaç adet advers reaksiyon rapor edilmiş olursa olsun, her gönüllüyü sadece bir
kere içermelidir. Yani bir gönüllüde birden fazla advers reaksiyon meydana gelmişse,
bunların hepsinden bahsedilmeli ancak, advers reaksiyonlar destekleyicinin
değerlendirmesine göre ciddiyet yönünden (bulgu, semptom veya tanı) sıralanmalıdır. Aynı
gönüllünün farklı durumlarda farklı advers reaksiyonlar yaşayabilmesi mümkündür. Bu tür
deneyimler ayrı raporlar şeklinde ele alınmalıdır. Bu gibi durumlarda, aynı gönüllü bir sıralı
listede bir kereden fazla yer alabilir. Bu durum sıralı listelerde belirtilmelidir.
Vakalar vücut sistemine (standart sistem organ sınıflandırma şeması) göre tablo halinde
sunulmalıdır.
Her araştırma için bir liste olmalıdır ancak aktif karşılaştırma ürünü veya plasebo için
veya uygun ve ilgili başka nedenlerden dolayı (örneğin farklı formüller, endikasyonlar veya
uygulama yollarının aynı çalışmada incelendiği durumlar) ayrı listeler sunulmalıdır.
Bölüm 3: Toplu özet tabloları
Bölüm 2’de sunulan tek tek vakalara ait sıralı listelere ek olarak, çalışma sırasında görülen
tüm ciddi advers reaksiyonların özet tabloları araştırmanın genel değerlendirmesine imkan
sağlayacak şekilde sunulmalıdır. Söz konusu tablolarda, bulgu, semptom ve/veya tanılara
ilişkin ciddi advers reaksiyon terimleri sunulmalıdır. Vaka sayıları az olduğunda, anlatım
şeklinde sunum daha uygundur.
Toplu özet tabloları aşağıdakilere ilişkin raporların sayısını belirtmelidir:
- Her vücut sistemi için,
- Her advers ilaç reaksiyonu terimi için,
- Eğer uygunsa her tedavi kolu için (araştırma ürünü, karşılaştırma ürünü veya
plasebo).
Beklenmeyen advers ilaç reaksiyon terimleri tabloda açık olarak tanımlanmalıdır. Bir
örnek olarak Ek-4'teki tablo kullanılabilir.
5.2.2 Yıllık Güvenlilik Raporu için Rapor Yazma Zamanı
Yıllık raporlara ilişkin rapor yazma zamanı Bakanlığın klinik araştırmaya verdiği ilk izinin
tarihiyle başlar.
Bu tarihten itibaren birinci yılın sonuna kadar olan veriler yıllık güvenlilik raporunda yer
almalıdır. Destekleyici veri kilitleme noktasından sonra 60 (altmış) gün içinde yıllık
raporları sunmalıdır.
Destekleyici aynı araştırma ürünüyle birkaç klinik araştırma yürütüyor olsa bile, bütün
8/12
bu araştırmalarla ilgili gerekli bilgiyi kapsayan güvenlilik raporlarını her araştırma için ayrı
ayrı hazırlamalıdır.
İnsanlara yapılan ilk uygulama, biyoeşdeğerlilik ve biyoyararlanım çalışmaları ve kısa
süreli metabolizma veya farmakokinetik araştırmalardaki güvenlilik raporu araştırmanın
bitişinden sonra 90 (doksan) gün içinde bildirilir. Bu rapor asgari sıralı listeyi, eğer uygunsa
toplu özet tablolarını ve gönüllü güvenliliği ile ilgili bir açıklamayı içermelidir.
Araştırmacılar Nasıl Bilgilendirilmelidir?
Destekleyici, ilgili bütün araştırmacıları gönüllülerin güvenliliğini kötü yönde
etkileyebilecek bulgularla ilgili bilgilendirmelidir. Eğer uygunsa, söz konusu bilgi bir
SUSAR sıralı listesinde toplanabilir. Bu sıralı listeye araştırma ürünüyle ilgili ortaya çıkacak
olan güvenlilik profilinin kısa bir özeti eklenmelidir.
Kör/maskelenmiş çalışmalar söz konusu olduğunda, sıralı liste uygulanan araştırma
ürünü ne olursa olsun (örneğin aktif madde/plasebo) bütün SUSAR'larla ilgili veriyi
içermelidir. Böylece mümkün ve uygun olduğunda körlük (maskeleme) korunur ve
araştırmacıları araştırma ürününün kimliği konusunda bilgilendirme riski önlenmiş olur.
Tek bir vaka raporu veya toplu verilerin incelenmesinde anlamlı bir güvenlilik konusu
saptanırsa, destekleyici mümkün olduğunca hızlı bir şekilde bütün araştırmacıları
bilgilendirmelidir.
Araştırmanın askıya alınması veya araştırma protokolünde güvenlilikle ilgili düzeltmeler
dahil klinik araştırmanın seyri veya geliştirme projesi üzerinde etkisi olan bir güvenlilik
konusu da araştırmacılara rapor edilmelidir.

Ek–1: Tanımlar ve Kısaltmalarla ilgili Açıklamalar
• Advers olay (AO): Araştırma ürünüyle ilgili kabul edilsin veya edilmesin, geçici olarak
araştırma ürününün kullanımı ile ilgili her türlü sakıncalı ve istenmeyen bulgu (anormal
bir laboratuvar bulgusu dahil), semptom veya hastalık olabilir.
• Advers reaksiyon (AR): Gerek rapor eden araştırmacı, gerekse destekleyici tarafından
araştırma ürünüyle mantıklı bir nedensel ilişkiye sahip olarak değerlendirilen bütün
advers olaylar advers reaksiyonlar şeklinde nitelendirilir. Mantıklı nedensel ilişki ifadesi,
nedensel bir ilişki öne sürmek için bir kanıt veya bir görüş olduğunu ifade etmek için
kullanılır.
• Beklenmeyen advers reaksiyon: Advers reaksiyon ürün bilgisi ile uyumlu olmadığında,
bu advers reaksiyon beklenmedik kabul edilmelidir.
• Ciddi advers olay veya ciddi advers reaksiyon:
Herhangi bir dozda ortaya çıkan istenmeyen olay aşağıdakilerden birine neden oluyorsa
ciddi advers olay ya da ciddi advers reaksiyondur;
 Ölüm,
 Hayatı tehdit etme,
 Hastaneye yatışa neden olma ya da hastanede yatış süresini uzatma,
 Kalıcı sakatlık ya da kusura neden olma,
 Konjenital anomali ya da doğum kusuru.
• İlgili Araştırmacılar: Klinik araştırma yürütmeye aktif şekilde katılan araştırmacılardır.
• Şiddetli-ciddi: "Şiddetli" terimi genellikle belli bir olayın yoğunluğunu (şiddetini)
tanımlamak için kullanılır. Hasta/olay sonlanımına veya hareket kriterlerine dayanan
"ciddi" terimi ile aynı değildir.
10/12
Ek–2: SUSAR Raporu Verileri
1. Klinik araştırmanın kimliği:
- Klinik araştırmanın kimliği (Varsa, EudraCT numarası ve/veya protokol numarası),
2. Gönüllü ile ilgili ayrıntılar:
- Destekleyicinin gönüllü için verdiği kod numarası,
- Gönüllü ad ve soyadının baş harfleri,
- Cinsiyet,
- Yaş ve/veya doğum tarihi,
- Kilo,
- Boy.
3. Şüphelenilen araştırma ürünü/ürünleri:
- Araştırma ürünü ismi veya bildirilen ticari ismi,
- Uluslararası tescilli olmayan isim (INN, International Nonproprietary Names),
- Seri no,
- Şüphelenilen araştırma ürününün kullanıldığı endikasyon/endikasyonlar,
- Dozaj şekli ve miktarı,
- Günlük doz ve rejim (mg, ml, mg/kg vb birimleri belirtiniz),
- Uygulama yolu,
- Başlangıç tarihi ve saati,
- Bitiş tarihi ve saati veya tedavi süresi,
- Körlüğün bozulması: evet/hayır/geçerli değil; cevap evet ise bunun sonuçları.
4. Diğer tedavi/tedaviler:
Birlikte uygulanan tıbbi ürünler (reçete ile satılmayan ürünler dahil), tıbbi olmayan
ürünler için üçüncü maddede belirtilen bilgileri veriniz.
5. Nedensellik Değerlendirmesi:
- Araştırmacının nedensellik değerlendirmesi,
- Destekleyicinin nedensellik değerlendirmesi,
- Açıklamalar.
6. Şüpheli Advers İlaç Reaksiyonu/Reaksiyonları ayrıntıları:
- Vücut bölgesi ve ciddiyeti dahil reaksiyonun/reaksiyonların tam tarifi ve aynı zamanda
raporu ciddi olarak değerlendirmek için gerekli kriterler belirtilmelidir. Rapor edilen
bulgu ve semptomların tarifine ek olarak mümkün olur olmaz reaksiyonun tanımlanması
sağlanmalıdır.
- MedDRA terminolojisindeki (en düşük seviyeli terim) reaksiyon/reaksiyonlar,
- Reaksiyonun başlangıç tarihi ve zamanı,
- Reaksiyonun bitiş tarihi ve süresi,
- İlacın kesilme ve yeniden verilme bilgisi,
- Advers reaksiyonun görüldüğü ortam (hastane, poliklinik, ev),
- Sonlanım: İyileşme ve her türlü sekel ile ilgili bilgi; hangi özel testler ve/veya tedavi
gerekli olabilir ve bunların sonuçları; ölümcül bir sonlanım için ölüm nedeni ve bunun
şüphelenilen reaksiyonla olası ilişkisi ile ilgili bilgi sunulmalıdır. Her türlü otopsi veya

diğer post-mortem bulgular mümkün olduğunda sunulmalıdır.
- Diğer bilgiler: vakanın değerlendirilmesini kolaylaştıracak ilgili her türlü bilgi. Örneğin:
Alerji, ilaç veya alkol bağımlılığı dahil tıbbi hikaye, aile hikayesi, özel araştırmalardan
elde edilen bulgular.
7. Olay/şüpheli advers ilaç reaksiyonunu rapor eden kişi ile ilgili bilgiler:
- İsim,
- Adres,
- Telefon numarası,
- Meslek (uzmanlık alanı).
8. Destekleyiciye Ait Bilgiler ve Diğer Bilgiler:
- Bu raporun tarihi,
- Raporun kaynağı: Klinik araştırma/literatür bilgisi/diğer (raporun kaynağı bir literatür
ise bunun kopyasını ekleyiniz),
- Destekleyici tarafından ilk alınan raporun tarihi,
- Reaksiyonun oluştuğu ülke,
- Yetkililere verilen raporun türü: Başlangıç veya takip (birinci takip, ikinci takip, vb),
- Destekleyicinin/imalatçının/şirketin ismi ve adresi,
- Destekleyiciye rapor veren sorumlu kişinin: İsmi, adresi, telefon numarası ve faks
numarası,
- Vaka referans numarası (vaka için destekleyicinin/imalatçının kimlik numarası. Bu
numara aynı vaka ile ilgili başlangıç ve takip raporlarında aynı olmak zorundadır).
12/12
Ek–3: Sıralı Liste İçeriği
Sıralı liste her vaka için aşağıdaki bilgileri içermelidir:
a) Klinik araştırmanın açık adı,
b) Gönüllünün araştırmadaki kimlik numarası,
c) Tıbbi ürünler için destekleyicinin güvenlilik veri tabanındaki vaka referans numarası
(Vaka-ID-Numarası),
ç) Vakanın oluştuğu ülke,
d) Gönüllünün yaşı ve cinsiyeti,
e) Araştırma ürününün günlük dozu (dozaj şekli ve uygulama yolu),
f) Advers reaksiyonun başlangıç tarihi (eğer yoksa advers reaksiyonun tedavisinin
başlatılmasından itibaren başlangıç için en iyi zaman tahmini. Tedavinin
kesilmesinden sonra ortaya çıktığı bilinen bir advers ilaç reaksiyonu için, eğer
mümkünse zaman gecikmesinin hesaplanması),
g) Tedavi tarihleri (eğer yoksa tahmini en yakın tedavi süresi),
ğ) Advers reaksiyon: Rapor edildiği şekli ile reaksiyonun tanımlanması ve mümkünse
bulgu ve semptomlardan tanıya gidilmesi,
h)Gönüllünün akıbeti (şifa, sekel, ölüm, bilinmiyor),
ı) Açıklamalar,
i) Körleme/maskelemenin olmadığı SUSAR'lar söz konusu olduğunda
körleme/maskeleme olmamasına dair sonuçların raporun kapsadığı dönemin başında
geçerli olan referans belgeye (araştırma broşürü) göre değerlendirilmesi.

Ek–4: Toplu Özet Tablo Örneği
Vücut sistemi/ADR terimi Verum Plasebo Körleştirilmiş
MSS
Halüsinasyonlar*
Konfüzyon*		 2**
1
 2
1
 0
0
Alt toplam 3 3 0
CV
Alt toplam		      

* Bir SUSAR örneğini gösterir.
** Terimlere (bulgular, semptomlar ve tanılar) göre raporların sayısını göstermektedir.